دراسة مقارنة تحليل محتوى كتابي اللغة العربية الحديث والقديم للصف السادس الاعدادي

المؤلفون

DOI:

https://doi.org/10.64940/jfath/2025.29.4.16

الكلمات المفتاحية:

دراسة تحليلية ، كتاب قواعد اللغة العربية ، الصف السادس الاعدادي

الملخص

هدفت هذه الدراسة إلى إجراء تحليل مقارن لمحتوى كتابي اللغة العربية للصف السادس الإعدادي – الطبعة القديمة (2022) والحديثة (2023) – في ضوء المهارات المعرفية المصنفة ضمن المستويات الستة لتصنيف بلوم. اعتمدت الباحثتان المنهج الوصفي التحليلي، مستخدمة أداة تحليل محتوى أُعدت استنادًا إلى معايير علمية مستخلصة من دراسات سابقة، ومراجعات أدبية، وآراء خبراء مختصين.شمل مجتمع البحث الكتابين المعتمدين في العراق، وتم تحليل محتواهما وفقًا لمستويات: التذكر، الفهم، التطبيق، التحليل، التركيب، والتقييم. وحرصت الباحثتان على التحقق من صدق الأداة وثباتها عبر طريقتين: الثبات بين المحللين (82%)، والثبات عبر الزمن باستخدام معادلة هولستي (90%).. كشفت النتائج أن الكتاب الحديث تفوق على القديم من حيث عدد التكرارات في مستويات: التذكر (113 مقابل 83)، الفهم (146 مقابل 69)، التحليل (72 مقابل 62)، والتركيب (20 مقابل 14)، بينما تفوق الكتاب القديم في مستوى التطبيق (63 مقابل 66) ونسبته كانت أعلى، في حين لم تُلاحظ فروقات معنوية في مستوى التقييم بين الكتابين.أظهرت النتائج تفوق النسخة الحديثة في ترتيب وتنظيم المفردات التعليمية بما يتماشى مع أهداف تنمية المهارات المعرفية العليا لدى الطلبة، مما يعكس توجهًا نحو تحديث المناهج بما يواكب الأسس التربوية الحديثة.

المراجع

المصادر والمراجع :

1. إبراهيم عصمت مطاوع ، أصول التربية ، دار الفكر العربي، القاهرة ، 1995 ، ص 291 .

2. الجندي، أحمد. (1988). كيف يُدرّس الأدب العربي. مجلة التربية، العدد (88). قطر.

3. ال تميم, عبد الله بن محمد.(2019 ). معايير تصميم كتاب اللغة العربية المدرسي .مركز الملك عبد الله بن عبد العزيز الدولي لخدمة اللغة العربية . 10.21608/jfe.2018.74329DOI

4. العنبكي، رشا خليل هوبي (2013). تحليل أسئلة الامتحانات العامة لمادة اللغة العربية لمراحل التعليم العام في العراق في ضوء تصنيف بلوم. رسالة ماجستير غير منشورة، كلية التربية الأساسية، جامعة ديالى، قسم طرائق تدريس اللغة العربية.

5. الهاشمي، عبد الرحمن، وعطية، محسن علي. (2009). تحليل محتوى مناهج اللغة العربية: رؤية نظرية تطبيقية (الطبعة الأولى). عمان، الأردن: دار صفاء للنشر والتوزيع.

6. عبير أحمد علي و أشرف محمود محمد أبوهنتش ( 2018 ) .دراسة تحليلية للقيم المتضمنة في كتاب اللغة العربية للصف الثاني الثانوي جامعة بني سويف مجلة كلية التربية عدد ديسمبر الجزء الثانى.

7. فضيل دليو( 2014) .معاییر الصدق والثبات في البحوث الكمیة والكیفیة مجلة العلوم الاجتماعية . المجلد11,العدد 2 ,الصفحة 84 -91 . https://asjp.cerist.dz/en/article/1384

8. مصطفى , محمد صلاح الدين , عبد الحميد احمد رجاء , عبد المنعم احمد و عبد الحميد ماجدة محمد .2010. خطوات البحث العلمي ومناهجه . المشروع العربي لصحة الاسرة .جامعة الدول العربية. https://www.uoanbar.edu.iq/eStoreImages/Bank/4334.pdf

9. يعقوب ، بلال ابراهيم (2020 ). مشكلات تعلم اللغة العربية من وجهة نظر طلبة الصف الرابع الإعداديّ في مديرية تربية محافظة بغداد/الكرخ الثانية.مجلة الأستاذ للعلوم الإنسانية والاجتماعية . DOI:10.36473/ujhss.v216i2.1526

10. 10-عبد الأمير، ضرغام سامي، ومجيد، ميثم هادي. (2020). تحليل محتوى كتاب الأدب والنصوص للصف السادس الأدبي في ضوء مهارات الذكاء التحليلي. مجلة القادسية في الآداب والعلوم التربوية، المجلد 23، العدد (4)، الجزء (2).

ترجمة المصادر والمراجع العربية :Arabic sources

1. Motawaa, Ibrahim Esmat. (1995). Foundations of Education. Cairo: Arab Thought House, p. 291.

2. Al-Jundi, Ahmed. (1988). How to Teach Arabic Literature. Journal of Education, Issue (88), Qatar.

3. Al-Tamim, Abdullah bin Mohammed. (2019). Criteria for Designing Arabic Language School Textbooks. King Abdullah Bin Abdulaziz International Center for the Arabic Language. DOI: 10.21608/jfe.2018.74329

4. Al-Anbaki, Rasha Khalil Hobi. (2013). Analysis of General Examination Questions in Arabic Language for General Education Stages in Iraq According to Bloom’s Taxonomy. Unpublished Master’s Thesis, College of Basic Education, University of Diyala, Department of Arabic Language Teaching Methods.

5. Al-Hashemi, Abdulrahman & Atiyah, Mohsen Ali. (2009). Content Analysis of Arabic Language Curricula: A Theoretical and Applied Perspective (1st ed.). Amman, Jordan: Safa Publishing and Distribution House.

6. Ali, Abeer Ahmed & Abu Hantash, Ashraf Mahmoud Mohammed. (2018). Analytical Study of the Values Included in the Arabic Language Textbook for the Second Secondary Grade. Beni Suef University, Journal of the Faculty of Education, December Issue, Part Two.

7. Daliou, Fadhel. (2014). Criteria of Validity and Reliability in Quantitative and Qualitative Research. Journal of Social Sciences, Vol. 11, Issue 2, pp. 84–91. Available online

8. Mostafa, Mohammed Salahuddin; Abdel Hamid, Ahmed Raja; Abdel Moneim, Ahmed; Abdel Hamid, Magda Mohammed. (2010). Steps and Methodologies of Scientific Research. Arab Project for Family Health, League of Arab States. Full text

9. Yaqoub, Bilal Ibrahim. (2020). Problems in Learning Arabic Language from the Perspective of Fourth Preparatory Grade Students in Baghdad/Karkh II Directorate of Education. Al-Ustath Journal for Humanities and Social Sciences. DOI: 10.36473/ujhss.v216i2.1526

10.Abdul Amir, Dhurgham Sami & Majid, Maitham Hadi. (2020). Content Analysis of the Literature and Texts Book for Sixth Literary Grade in Light of Analytical Intelligence Skills. Al-Qadisiyah Journal in Arts and Educational Sciences, Vol. 23, Issue (4), Part (2).

المصادر والمراجع باللغة الانكليزية References

1. Adebayo, Babafemi Richard. (2018). Curriculum and Textbook Program Development Provision Comparison in China, Mexico, the Caribbean and Nigeria: The Way Forward.http://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/2039

2. Alramadhan, Ali Dhahir. (2024). Assessed Performance of E-learning Methods and Benefit from AI for Undergraduate Engineering Stage.

Misan Journal for Academic Studies,Issue 51,Vol. 23. DOI:https://doi.org/10.54633/2333-023-051-017

3. Alwan, Haider Abdulzahra. (2024). The Degree of Consistency Between Mathematics Teachers' Beliefs Towards Constructivist Learning and Their Practice of its Skills.Misan Journal for Academic Studies, Issue 51, Vol. 23. DOI: https://doi.org/10.54633/2333-023-051-029

4. Babulicová, Zuzana. (2024). Content Analysis of Textbooks. Slavonic Pedagogical Studies Journal, 13(1), 48–60. DOI: 10.18355/PG.2024.13.1.5

5. Dastjerdi, Hasan Kamran, Hosseini, Narjessadat, & Al-Hadithi, Abbas Ghali. (2024). A Geopolitical Approach to the City: With Emphasis on the Central Elements of Power and Competition.

Misan Journal for Academic Studies, Issue 51, Vol. 23. DOI: https://doi.org/10.54633/2333-023-051-024

6. Grmek, Ivanuš M. (2003). Učbeniški kompleti v prvem triletju devetletne osnovne šole. Sodobna pedagogika, 54(5), 74–89.

https://doi.org/10.5937/INOVACIJE2103014I

7. Hadar, L. L. (2017). Opportunities to Learn: Mathematics Textbooks and Students’ Achievements. Studies in Educational Evaluation, 55, 153–166.

https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2017.10.002

8. Mullis, I. V. S., Martin, M. O., Foy, P., & Arora, A. (2012). TIMSS 2011 International Results in Mathematics.

TIMSS & PIRLS International Study Center. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED544554.pdf

9. Peixin, Zhao. (2023). A Review of the Relationship between Curriculum. Journal of Education and Educational Research, Vol. 6, No. 2.

DOI: https://doi.org/10.54097/jeer.v6i2.14732

10. Proksa, M., et al. (2008). Metodologia pedagogickeho vyskumu a jeho aplikacia v didaktikach prirodnych vied. Bratislava: Univerzita Komenskeho v Bratislave.

ISBN 978-80-223-2562-2

11. Skela, J. (2008a). Vrednotenje učbenikov v angleškem jeziku z vidika kognitivne teorije učenja. In J. Skela (Ed.), Učenje in poučevanje tujih jezikov na Slovenskem (pp. 154–178). Ljubljana: Tangram.

DOI: https://doi.org/10.18690/978-961-286-358-6.10

12. Turk Škraba, M. (2006). Učbenik kot prvina učnega procesa. Vzgoja & izobraževanje, 37(5), 31–34.

DOI: https://doi.org/10.18690/978-961-286-358-6.10

التنزيلات

منشور

2026-03-25

كيفية الاقتباس

[1]
رغد وليد طه أبو رغيف و زلال هلال عبد, "دراسة مقارنة تحليل محتوى كتابي اللغة العربية الحديث والقديم للصف السادس الاعدادي", jfath, م 29, عدد 4, ص 386–410, مارس 2026.